Dzisiaj jest: Piątek, 22 listopada 2019 rok


 

 

7.       WARUNKI I JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW

 

7.1.      Mieszkalnictwo

 

Zasób istniejących i oddanych do użytku mieszkań wyniósł w 2003 roku 216,1 tys. mieszkań. Przeprowadzony w 2002 r. Narodowy Spis Powszechny (NSP) wykazał, że w Poznaniu znajduje się 199, 3 tys. mieszkań zamieszkanych stale i tymczasowo, o łącznej powierzchni użytkowej mieszkań 12,47 mln m2. Z różnych przyczyn nie zamieszkanych było 12,7 tys. mieszkań (w tym 7,5 tys. - zmiana lokatora, 3 tys. lokali - jeszcze nie zasiedlone, nowo zbudowane lub rozbudowywane).

Wiek mieszkań w Poznaniu:

·         wybudowane przed 1944 r. - 23% wszystkich zasobów mieszkaniowych,

·         powstałe w latach 1945-1970 - 26%,

·         z lat 1971-1988 - 38%,

·         powstałe po 1989 r. – 13%.

Formy własności i administrowania zasobami mieszkaniowymi wg NSP:

·         mieszkania w spółdzielniach mieszkaniowych                47,6 %

·         mieszkania w budynkach komunalnych                         3,0 %

·         mieszkania w zabudowie jednorodzinnej             20,6 %

·         zasoby pozostałe                                                         28,8 %

(w tym: mieszkania prywatno-czynszowe,

społeczno czynszowe, zakładowe, na wynajem)

 

W oparciu o informacje uzyskane z NSP należy stwierdzić, że Poznań zajmuje piątą pozycję pod względem wielkości zasobów mieszkaniowych wśród porównywanych miast. Większymi zasobami dysponują: Warszawa, Łódź, Kraków i Wrocław.

W Poznaniu wg wyników NSP znajduje się 234 tys. gospodarstw domowych, co w dużym uproszczeniu może świadczyć o zapotrzebowaniu na ok. 30 tys. lokali mieszkalnych.

Warunki mieszkaniowe scharakteryzowane poprzez wskaźnik przeciętnej powierzchni użytkowej 1 mieszkania (63,0 m2) sytuują Poznań na pierwszym miejscu w Polsce. Różnica między największą przeciętną powierzchnią mieszkań w Poznaniu, a najmniejszą wśród porównywalnych miast wynosi 11,0 m2 (Łódź).

Jeden mieszkaniec Poznania ma do dyspozycji powierzchnię użytkową mieszkania wynoszącą przeciętnie 22,0 m2. Pod tym względem Poznań plasuje się na drugiej pozycji za Katowicami (22,2 m2) wśród dużych miast Polski.

Wskaźniki zagęszczenia mieszkania przedstawiają przeciętną liczbę osób na mieszkanie i przeciętną liczbę osób na izbę. Aż cztery miasta posiadają podobny, wysoki i niekorzystny wskaźnik - 2,84. Najmniej osób na mieszkanie przypada w Łodzi – 2,47.

 

 

Tab. 10  Wskaźniki przeliczeniowe opisujące sytuację mieszkaniową wybranych miast Polski w 2002 r. na podstawie danych Narodowego Spisu Powszechnego.

Wyszczególnienie

Poznań

Gdańsk

Katowice

Kraków

Łódź

Szczecin

Wrocław

Warsza-wa

Mieszkania zamieszkane stale i tymczasowo w tys.

199,3

158,6

125,6

259

331,7

143

226,5

659,5

Pow. użytkowa w mieszkaniach stale zamieszkanych w tys. m2

12.470,6

8.977,2

7.169,2

14.450,3

16.374,4

8.511,8

13.529,4

35.906,5

Przeciętna powierzchnia użytkowa 1 mieszkania w m2  

63

57

57,4

56,4

52

60

60,3

54,9

Przeciętna powierzchnia użytkowa w m2  na 1 osobę

22

19,8

22,2

19,8

21,1

21

21,6

21,3

Przeciętna liczba osób na 1 mieszkanie

2,84

2,84

2,57

2,83

2,47

2,84

2,77

2,56

Przeciętna liczba osób na 1 izbę

0,81

0,83

0,78

0,88

0,83

0,82

0,81

0,81

Opracowanie: Wydział Rozwoju Miasta UMP.

 

Przyrost nowej substancji mieszkaniowej w Poznaniu w ostatnich latach przedstawia się korzystnie i ma tendencję zwyżkową. Jednak powstające mieszkania nie zaspokajają w pełni potrzeb lokalowych poznaniaków, głównie z uwagi na niedostępność finansową dla niektórych grup mieszkańców. Zróżnicowanie następuje w rodzajach oddawanych budynków. Zasadniczą zmianą jest spadek ilości realizowanych nowych mieszkań spółdzielczych.

 

Tab. 11  Efekty budownictwa mieszkaniowego w latach 2000-2003

 

2000

2001

2002

2003

Ogółem

mieszkania (ilość)

2235

3631

2890

3054

 

powierzchnia (m2)

141631

253250

233260

302664

Spółdzielcze

mieszkania (ilość)

523

389

155

174

 

powierzchnia (m2)

25165

19725

7142

8200

Komunalne

mieszkania (ilość)

 

4

12

8

 

powierzchnia (m2)

 

154

663

491

Zakładowe

mieszkania (ilość)

54

20

72

1

 

powierzchnia (m2)

3185

1123

6210

48

Społeczno-czynszowe

mieszkania (ilość)

314

472

204

311

 

powierzchnia (m2)

22559

23371

10657

16416

Innych inwestorów (na sprzedaż lub wynajem)

mieszkania (ilość)

1084

2191

1731

1234

 

powierzchnia (m2)

53094

127125

95513

75925

Indywidualne

mieszkania (ilość)

260

555

716

1326

 

powierzchnia (m2)

37328

81752

113075

201584

Źródło: Wydział Rozwoju Miasta UMP, Urząd Statystyczny w Poznaniu

 

Zmiany prawa i zasad dofinansowania ze środków budżetowych spowodowały, że spółdzielnie realizują tylko budowę mieszkań własnościowych. Mieszkania zakładowe to zanikająca forma budownictwa, co daje się zauważyć zwłaszcza w ostatnim roku. Na znaczeniu przybiera budownictwo społeczno-czynszowe realizowane przez Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Jego udział w strukturze oddanych budynków mieszkalnych w 2003 r. wynosił 10,2%. Ilość budowanych mieszkań inwestorskich na sprzedaż lub wynajem utrzymuje się w ostatnich latach na równym poziomie i stanowi liczący się udział efektów mieszkaniowych. Wśród nowych inwestycji najważniejszą rolę odgrywa budownictwo indywidualne. W porównaniu z 2000 r. liczba nowych obiektów w tej kategorii wzrosła aż 5-krotnie i jej zasoby stanowiły 2/3 powierzchni użytkowej oddanych lokali mieszkalnych.

 

 

7.2.    Działalność gospodarcza

 

W 2002 roku liczba pracujących w Poznaniu wynosiła ok. 219 tys. osób, przy czym liczba ludności w wieku produkcyjnym - 383 tys. osób. Stosunek tych dwóch liczb wyznacza współczynnik zatrudnienia na poziomie 57,3. Współczynnik ten w porównaniu z latami wcześniejszymi wykazuje spadek wartości (1999 r. – 66,6).

Stopa bezrobocia rejestrowanego w Poznaniu w 2002 roku była najniższa po Warszawie spośród dużych miast polskich, wynosiła ok. 7%.

Wśród ogółu bezrobotnych:

-          połowę stanowią kobiety (50,3 %),

-          ponad 20,0 % to osoby bez stażu pracy,

-          zdecydowaną większość (36,0 %) stanowią osoby z wykształceniem podstawowym i niepełnym podstawowym, a niespełna 10,0 % - z wykształceniem wyższym.

Liczba osób pracujących, wg sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności, wskazuje na wzrost znaczenia sektora usługowego kosztem zawodów związanych z przemysłem. Udział zatrudnionych w usługach wynosił w 2001 r. 63,4%, co stawia Poznań w czołówce polskich miast, chociaż w miastach europejskich, zwłaszcza stołecznych, udział zatrudnienia w usługach waha się na poziomie 70-85%. Efektem prywatyzacji gospodarki narodowej i rozwoju indywidualnej przedsiębiorczości jest spadek zatrudnienia w sektorze publicznym na rzecz sektora prywatnego.

 

 

 

Rys. 10  Liczba zatrudnionych w sektorze publicznym                           Rys. 11  Liczba zatrudnionych w poszczególnych

i prywatnym.                                                                                            gałęziach.

 

Na koniec grudnia 2003 roku rejestr w systemie REGON obejmował ponad 87 tys. podmiotów gospodarczych zlokalizowanych na terenie Poznania, z tego 1887 (2,2%) w sektorze publicznym. Sektor prywatny skupiał 97,8% ogółu podmiotów, przy czym największą ich liczbę 65 tys. (74,4%) zarejestrowano wśród osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

Poznań pod względem zarejestrowanych jednostek lokuje się na 5 miejscu wśród miast wojewódzkich, po Warszawie (275 tys.), Krakowie (102,1 tys.), Wrocławiu (95,3 tys.) i Łodzi (92,3 tys.)

 

7.2.1          Rolnictwo

Około 1/3 powierzchni Poznania stanowią użytki rolne. Łączna powierzchnia użytków wynosi 9150 ha, z czego ok. 5 tys. należy do sektora prywatnego. W mieście znajduje się 819 indywidualnych gospodarstw rolnych o następującej strukturze obszarowej:

-          do 2 ha                        – 343 gospodarstwa (41,9%),

-          od 2 ha do 5 ha             – 280 gospodarstw (34,2%),

-          od 5 do 15 ha               – 153 gospodarstwa (18,7%),

-          powyżej 15 ha              – 43 gospodarstwa (5,2%).

Największa koncentracja użytków rolnych występuje w dzielnicach:

-          Nowe Miasto: w Spławiu, Garaszewie, Pokrzywnie, Krzesinach, Krzesinkach, Minikowie, Głuszynie, Szczepankowie,

-          Stare Miasto: w Morasku, Radojewie i Umultowie,

-          Grunwald: w obrębie Kotowa i Fabianowa.

Głównie na terenie miasta uprawia się zboża, rzepak, buraki cukrowe i pastewne, kukurydzę, ziemniaki, warzywa i inne rośliny pastewne i przemysłowe.

Do gospodarstw wysokotowarowych należy 10 % ogółu gospodarstw, pozostałe produkują na rynek i potrzeby własne. Około 250 podmiotów gospodarczych prowadzi działalność w ramach działów specjalnych rolnictwa. W tej grupie przeważają producenci warzyw, kwiatów w szklarniach i pod osłonami oraz grzybów.

 

7.2.2          Przemysł

Poznań należy do miast o zróżnicowanej strukturze gospodarki, w której ważną rolę zajmuje przemysł. Stanowi on źródło utrzymania dla ponad 37 % ogółu pracujących w sektorze przedsiębiorstw.

Wartość produkcji sprzedanej w 2003 r. wynosiła 17,4 mld zł i była większa aż o 25% od wartości osiągniętej w 2002 r. Do wiodących gałęzi przemysłu według wielkości przychodów ze sprzedaży należą produkcja art. spożywczych i napojów (20,3%), produkcja pojazdów mechanicznych, przyczep i naczep (19,1%), wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, ciepłą wodę i parę wodną (17,4%), a także produkcja wyrobów chemicznych, produkcja maszyn i urządzeń, produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych.

Przychody ze sprzedaży wyrobów i usług przemysłowych osiągnięte w Poznaniu stanowią 30% całości produkcji przemysłowej województwa wielkopolskiego. Zdecydowana większość (80%) produkcji sprzedanej w przemyśle Poznania zrealizowana została przez sektor prywatny.

 

7.2.3          Usługi komercyjne i handel

Wyznacznikiem pozycji gospodarczo - biznesowej miasta jest liczba podmiotów działających w usługach komercyjnych i liczba zatrudnionych w tym sektorze. W Poznaniu zarejestrowanych jest ponad 56 tys. tego typu podmiotów (w Warszawie – 185 tys., Krakowie – 65 tys., Wrocławiu – 64 tys. w Łodzi – 56 tys.). Liczba firm biznesowych w przeliczeniu na liczbę mieszkańców sytuuje Poznań w czołówce krajowej. Około 2/3 ogółu zatrudnionych pracuje w usługach rynkowych, co świadczy o silnej pozycji Poznania jako jednego z najważniejszych w kraju centrów biznesu, handlu i innych usług komercyjnych.

Z rozwojem ilościowym i jakościowym usług wiążą się także zmiany ich struktury przestrzennej. Analiza rozmieszczenia usług na terenie miasta wskazuje na wyraźny ich podział na:

-          usługi o lokalizacji swobodnej (o orientacji śródmiejskiej lub peryferyjnej),

-          usługi konsumenckie o lokalizacji związanej z występowaniem miejsc zamieszkania.

Rozpraszanie usług poza tradycyjny obszar śródmiejski to efekt emigracji ludności i podmiotów gospodarczych na obszary peryferyjne oraz wzrostu dostępności usług, związanego z postępem w zakresie motoryzacji i telekomunikacji. Zauważalne jest także zjawisko „ucieczki” na peryferia lub poza miasto usług konsumenckich wykorzystujących efekt dużej skali. Placówki usługowe

towarzyszą hipermarketom, tworzone są kompleksy rekreacyjne, rozrywkowe i kulturalne (np. kina wielosalowe), stanowiące alternatywę dla oferty usługowej i miejsc publicznych centrum Poznania. Z kolei dla usług np. doradczych, prawniczych, bankowych, turystycznych itp. ważna jest lokalizacja w centrum miasta, bliskość kooperujących podmiotów, odpowiednie otoczenie architektoniczne i społeczne itp. Wiążą się z tym wysokie ceny dzierżawy, co eliminuje z rynku małe placówki usługowe o powszechnym charakterze i słabej sile ekonomicznej. W centrum miasta pojedyncze, małe podmioty często przegrywają walkę o przestrzeń z dużymi firmami, sieciami, coraz częściej związanymi z zagranicznym i międzynarodowym kapitałem. Cechą charakterystyczną Poznania jest silna koncentracja placówek żywieniowych w śródmieściu (prawie 50 % lokali w mieście), ze szczególnym wskazaniem na Stare Miasto.

Wysoka korelacja rozmieszczenia ludności i usług świadczy o generalnie bardzo dobrej ich dostępności dla mieszkańców. Lokalizacja placówek usługowych nadąża za zmianami rozmieszczenia ludności. Mechanizmy rynkowe same regulują lokalizacje usług z punktu widzenia ich opłacalności. Wszelkie nisze i deficyty usługowe w zakresie obsługi ludności wypełniają podmioty usługowe, zwłaszcza na osiedlach peryferyjnych o dobrej sytuacji lokalowej. Dostępność usług w skali całego miasta jest najsłabsza na obszarach wielkopłytowych osiedli z lat 70. i 80. (Winogrady, Rataje, Piątkowo), jak i w starych osiedlach robotniczych (Dębiec). Korzystnie na tym tle wygląda dostępność usług na osiedlach mieszkaniowych powstałych w latach 90.

Poznań na tle największych miast Polski, poza Warszawą, wykazuje pewne nadwyżki znaczenia, m.in. w zakresie usług biznesowych, kulturalnych, turystycznych.

Wyraźną nadwyżkę znaczenia w skali regionalnej mają w mieście nowe centra handlowo-usługowe.  Nie są to jednak obiekty o dużym potencjale (raczej uzupełniają ofertę handlową), zagrażającym pozycji głównego ośrodka usługowego w śródmieściu Poznania. Pozycja śródmieścia, a zwłaszcza Starego Rynku i okolic, z racji pełnionych ogólnomiejskich i turystycznych funkcji, wydaje się być na wiele lat niepodważalna, chociaż oddanie do użytku na Winogradach centrum handlowo – usługowego nowego typu (malle), zwiększy konkurencję.

 

 

7.3.    Usługi publiczne

 

7.3.1.        Oświata

Wychowanie przedszkolne. Poznań zamieszkuje 18,2 tys. dzieci w wieku 3-6 lat. Wychowaniem przedszkolnym w roku szkolnym 2003/2004 zostało objętych 73% dzieci w 168 placówkach i 60 oddziałach. W ostatnich latach uległo likwidacji kilkanaście placówek samorządowych, a powstały niepubliczne co pozwoliło utrzymać na podobnym poziomie liczbę dostępnych miejsc w przedszkolach. Spadła natomiast liczba uczęszczających dzieci. W 2003 r. wykorzystanie miejsc w przedszkolach wynosiło 90,8%.

Szkolnictwo podstawowe. Reforma oświaty i przekształcenie systemu ośmioklasowego na sześcioklasowy wywołały duże zmiany organizacyjne w szkolnictwie podstawowym. W ciągu ostatnich pięciu lat uległo likwidacji kilkanaście szkół podstawowych (spowodowaną również sytuacją demograficzną), natomiast utworzono nowe gimnazja.

W roku szkolnym 2003/2004 do 79 publicznych i 9 niepublicznych szkół podstawowych uczęszczało łącznie 31525 uczniów. Średnio na 1 szkołę przypadało 358 osób, na 1 oddział - 21 osób i na 1 pomieszczenie szkolne – 20 uczniów. Są to liczby stale się zmniejszające wskutek zmian demograficznych.

 

Tab. 12.  Szkolnictwo podstawowe w ostatnich latach.

Rok szkolny

Liczba uczniów szkół podstawowych przypadająca na:

szkołę

oddział

pomieszczenie szkolne

2000/2001

357

22

22

2001/2002

371

21

21

2002/2003

360

21

20

2003/2004

358

21

20

 

Gimnazja. Na terenie Poznania funkcjonuje 66 szkół gimnazjalnych, w tym 12 niepublicznych. Do szkół gimnazjalnych w roku szkolnym 2003/2004 uczęszczało 19530 uczniów.

Na jeden oddział przypada średnio 23,2 uczniów. Mimo malejącej liczby uczniów zwiększa się bazę materialną gimnazjów: buduje się nowe pomieszczenia lekcyjne i sale gimnastyczne.

 

Tab. 13.  Szkolnictwo gimnazjalne w ostatnich latach.

Rok szkolny

Liczba uczniów szkół gimnazjalnych przypadająca na:

szkołę

oddział

pomieszczenie szkolne

2000/2001

233

24

24

2001/2002

315

23

26

2002/2003

301

23

23

2003/2004

296

23

22

 

Szkoły średnie. W roku szkolnym 2003/2004 do 142 szkół ponadgimnazjalnych dla młodzieży - liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, szkół średnich technicznych i zawodowych – uczęszczało 32,5 tys. uczniów. Ponadto szkolnictwo średnie prowadzi szkoły średnie dla dorosłych, w których naukę pobiera ok. 9,5 tys. osób.

Zachodzące zmiany transformacji ustrojowej spowodowały spadek zainteresowania specjalnościami technicznymi w szkolnictwie, a zwiększyła się liczba chętnych nauką w liceach ogólnokształcących - 57,6% wszystkich uczących się w szkołach średnich.

 

7.3.2.        Szkolnictwo wyższe

Od końca lat osiemdziesiątych obserwuje się w kraju rozwój szkolnictwa wyższego i rosnącą liczbę studentów. W roku akademickim 2003/2004 w Poznaniu nauczanie prowadziły 22 szkoły wyższe, z tego 8 państwowych i 14 niepaństwowych – zawodowych. Uczelnie niepaństwowe w większości kształcą na poziomie licencjackim, a tylko 5 z nich prowadzi również 2-letnie uzupełniające studia magisterskie. Co roku wzbogaca się oferta kierunków nauczania i specjalności wśród poznańskich uczelni, dostosowujących się do potrzeb zmieniającej się gospodarki i rynku pracy.

Liczba wszystkich studentów w Poznaniu wynosiła na koniec 2003 r. 120,3 tys., z czego:

-          63,9 tys. na studiach dziennych (53,1 % ogółu studentów),

-          50,7 tys. na studiach zaocznych (42,1 %),

-          5,7 tys. na studiach wieczorowych i eksternistycznych.

W ostatnim roku wzrosła liczba uczących się na studiach dziennych, zmniejszył się udział studiujących w systemie wieczorowym i eksternistycznym, a na niezmienionym poziomie pozostał odsetek studentów zaocznych. Odnotowana o 3% mniejsza liczba studentów na pierwszym roku nauki niż rok wcześniej może sygnalizować nadchodzący niż demograficzny i oznaczać spadek liczby studentów w najbliższych latach.

O sile poznańskiego ośrodka akademickiego świadczą wyniki przeprowadzonego w roku 2003/2004 rankingu polskich uczelni. Wśród 79 państwowych szkół wyższych w kraju do czołówki należą: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Akademia Ekonomiczna i Akademia Medyczna.

Poznańskie uczelnie (tylko państwowe) prowadzą 38 domów studenckich, w których mieszka 12,7 tys. studentów. Najlepsze warunki pod tym względem oferuje Akademia Medyczna, która zapewnia zakwaterowanie blisko 42% studentom, a najgorzej Akademia Ekonomiczna – tylko 12% studiujących może znaleźć mieszkanie w DS-ach.

Ogólna powierzchnia dydaktyczna poznańskich uczelni w końcu 2003 r. wynosiła 533,4 tys. m2 i wzrosła o 2,6% w porównaniu z 2002 r. Największe powierzchnie posiadają Uniwersytet im. Adama Mickiewicza i Akademia Medyczna – po 176 tys. m2.

Wyższe uczelnie w Poznaniu są dyspozytorami dużej części miejskiej przestrzeni i wywierają znaczny wpływ na jej kształt i odbiór. Największym skupiskiem uczelni jest centrum miasta, gdzie mieści się większość uczelni państwowych oraz większość uczelni niepaństwowych. Poza centrum szczególne znaczenie dla miasta mają, będące w trakcie realizacji - kampus UAM na Morasku, kampus Politechniki na Piotrowie, kompleks Akademii Rolniczej i obiekty Akademii Medycznej w rejonie ulic Przybyszewskiego – Bukowska.

 

7.3.3.        Ochrona zdrowia i opieka społeczna

W 2003 r. opiekę nad dziećmi do lat 3 pełniły 4 żłobki z filiami (łącznie 14 palcówek), które dysponowały 815 miejscami. Średnie wykorzystanie miejsc wzrosło z 62,7% w końcu grudnia 2002 r. do 82% w grudniu 2003 r. W układzie przestrzennym najwięcej miejsc znajduje się na Starym Mieście (225), na Jeżycach (180) i Nowym Mieście (150). Najmniej na Wildzie i Grunwaldzie (po 130).

W Poznaniu od 1 stycznia 2000 r. lecznictwo ambulatoryjne zaczęło działać na nowych zasadach. Sprywatyzowano podstawową, specjalistyczną opiekę zdrowotną oraz diagnostykę. Obok niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej, które funkcjonowały w lokalach stanowiących własność miasta, powstała sieć placówek niepublicznych utworzonych przez pracowników
ZOZ-ów w obiektach stanowiących własność spółdzielni mieszkaniowych i innych podmiotów. W 2003 r. opieka ambulatoryjna świadczona była przez 446 podmioty, działające w formie niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej, indywidualnych praktyk medycznych, a także samodzielnych publicznych    zakładów     opieki      zdrowotnej.    Z   przeprowadzonych   wśród   pacjentów,  po restrukturyzacji lecznictwa, sondażach wynika, że generalnie nastąpiło polepszenie obsługi ludności w zakresie opieki medycznej.

Baza lecznictwa zamkniętego w Poznaniu w końcu 2002 roku wynosiła 20 szpitali, w tym 6 specjalistycznych, 7 ogólnych, 5 klinicznych i 2 resortowe: MON i MSWiA. Wyłączając szpitale resortowe liczba łóżek wynosi 5,6 tys. i jest to liczba co roku rosnąca. Poprawa dostępności następuje poprzez zmianę w organizacji pracy – krótsze pobyty pacjentów w szpitalu. Jest to ważne z uwagi na ponadlokalne znaczenie poznańskich szpitali - pacjentami są nie tylko mieszkańcy regionu, ale również pozostałej części kraju.

Opieka społeczna. W 1999 r. Rada Miasta Poznania powołała Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie jako jednostkę organizacyjną realizującą w sposób zintegrowany zadania z zakresu pomocy społecznej. W 2003 r. Prezydent Miasta Poznania sprawował nadzór nad działalnością 23 jednostek pomocy społecznej.

Na terenie Poznania działalność prowadzi 8 domów opieki społecznej, w tym 5 prowadzonych przez samorząd i 3 - przez zgromadzenia zakonne. Łącznie dysponują 704 miejscami. Mimo stale zwiększającej się liczby nowych miejsc w placówkach opieki społecznej (w stosunku do 2002 r. wzrost  o 62 miejsca), rośnie też liczba oczekujących na pomoc. W 2003 roku oczekiwało 307 osób, o 28% więcej niż rok wcześniej.

W Poznaniu powstał pierwszy w Polsce rodzinny dom pomocy dla osób starszych. W ramach ośrodków wsparcia działających na rzecz osób w wieku podeszłym i niepełnosprawnych funkcjonuje 5 dziennych domów pomocy społecznej. Średnie wykorzystanie miejsc w tych placówkach wyniosło 116% i zainteresowanie ta formą opieki dalej wzrasta.

W Poznaniu działa także jeden ośrodek dla bezdomnych z 86 miejscami, w którym dziennie średnio przebywały 142 osoby.

W 2003 r. w Poznaniu funkcjonowało 9 miejskich placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz niepubliczne placówki dofinansowywane przez miasto Poznań prowadzone przez organizacje pozarządowe i parafie.

 

7.3.4.        Kultura

W Poznaniu funkcjonuje 9 teatrów, w tym 5 nadzorowanych przez miasto: Teatr Polski, Teatr Ósmego Dnia, Teatr Animacji, Teatr Muzyczny i Estrada Poznańska – Scena na Piętrze.

Do ważnych instytucji upowszechniających kulturę zaliczyć można biblioteki. Na koniec 2001 roku było ich łącznie 208 z tego 144 biblioteki: naukowe, fachowe, pedagogiczne, instytucji naukowo-badawczych z łącznym księgozbiorem 9,2 mln jednostek. Największą książnicą jest Biblioteka Uniwersytecka, z księgozbiorem liczącym 4,5 mln jednostek.

Prowadzona i nadzorowana przez miasto Biblioteka Raczyńskich w 2001 składała się z 65 placówek bibliotecznych. Stanowi to 8800 osób na bibliotekę, co w porównaniu z dużymi miastami polskimi plasuje Poznań razem z Warszawą w czołówce. Również wysoka średnia liczba wypożyczonych woluminów na jednego czytelnika - 21,0 (2 miejsce po Wrocławiu) świadczyć może o dobrym dostępie do placówek bibliotecznych i ich popularności.

Różnorodne działania artystyczne i szeroko pojętą edukację kulturalną prowadzą muzea, domy kultury, stowarzyszenia, fundacje, organizacje i środowiska twórcze, a przede wszystkim Centrum Kultury Zamek.

Poznań jest rekordzistą jeśli chodzi o przypadającą ilość miejsc na widowni w kinach stałych na 1000 ludności. W 2001 było to 22,5 miejsca (Warszawa – 16,6; Gdańsk – 11,4; Kraków – 10.0; Wrocław – 7,8). Na ukończeniu jest realizacja kolejnego multipleksu Plaza, który jeszcze ten wskaźnik poprawi.

 

7.3.5.        Kultura fizyczna i turystyka

W 2003 r. baza obiektów rekreacyjno-sportowych obejmowała stadiony (10 obiektów), boiska (469), kąpieliska (5), hale i sale (179), pływalnie kryte (12), pływalnie odkryte (2), lodowiska (1), kręgielnie (4), tory łucznicze (3), strzelnice (9), przystanie (13), hipodrom (1), tor samochodowy (1), tor regatowy (1), tor saneczkowy (1), stok narciarski (1), korty tenisowe (124), korty do squosha (6) i ściany wspinaczkowe (3). Szereg obiektów z bazy sportowo – rekreacyjnej Poznania pozwala na organizowanie imprez i zawodów o zasięgu międzynarodowym lub ogólnopolskim.

W 2001 r. Poznań dysponował 6,8 tys. miejsc noclegowych, w tym 3,9 tys. w 26 hotelach. Jest to liczba dużo mniejsza niż w miastach Warszawa, Kraków, Gdańsk, podobna jak we Wrocławiu. Ważną rolę w obsłudze ruchu turystycznego pełni 16 obiektów Poznańskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji.

 

 

7.4.      Zagrożenia bezpieczeństwa ludności i jej mienia

 

Mieszkańcy Poznania narażeni są na wystąpienie szeregu zagrożeń. Do istotnych, które mogą zależeć od sposobu użytkowania i zagospodarowania przestrzeni miejskiej, należą:

a)       skażenie chemiczne /głównie toksyczne środki przemysłowe/;

b)       skażenie promieniotwórcze;

c)       zagrożenie pożarowe;

d)       zagrożenie powodziowe;

e)       różne zagrożenia komunikacyjne;

 

ad. a) Przemysł wykorzystujący w procesach technologicznych związki chemiczne jest potencjalnym zagrożeniem dla ludzi i środowiska, zarówno na obszarach zakładów przemysłowych stosujących lub magazynujących substancje niebezpieczne jak i na obszarach z nimi sąsiadującymi. Stacjonarne źródła zagrożeń chemicznych na terenie miasta związane są z magazynowaniem lub przetwarzaniem w przedsiębiorstwach takich substancji jak amoniak, chlor, kwasy i ługi oraz produkty ropopochodne.

Na terenie miasta zlokalizowanych jest 14 zakładów pracy, które wykorzystują toksyczne środki przemysłowe /tsp/ w procesach technologicznych lub je przechowują. Nagromadzenie w nadmiernych ilościach substancji niebezpiecznych stwarza groźbę katastrof przemysłowych. W blisko połowie tych zakładów strefa potencjalnego zagrożenia może przekroczyć teren zakładu tworząc bezpośrednie zagrożenie dla ludzi i wymagając znacznego zaangażowania służb ratowniczych.

 

ad. b) Zagrożenie skażeniami promieniotwórczymi może nastąpić w wyniku: uszkodzenia źródeł promieniowania wykorzystywanych w procesach technologicznych, uwolnienia materiałów i opadów promieniotwórczych podczas składowania i transportu, uwolnienia substancji promieniotwórczych podczas awarii reaktorów jądrowych.

Na terenie Poznania zagrożenia radiologiczne mogą być spowodowane jedynie przez materiały radioaktywne stosowane w aparaturze medycznej (np. bomby kobaltowe), aparaturze kontrolno – pomiarowej stosowanej w niektórych zakładach przemysłowych oraz czujkach izotopowych montowanych w instalacjach sygnalizacyjno – alarmowych. Są to źródła o stosunkowo niewielkiej mocy, w związku z czym zasięg tych zagrożeń ma charakter lokalny. Przewóz materiałów radioaktywnych jest incydentalny i dotyczy bardzo małych ilości (wyjątek – transport kolejowy paliwa do czeskiej elektrowni atomowej w Temelinie) – praktycznie nie stwarzających zagrożenia. Musimy liczyć się z zewnętrznym niebezpieczeństwem związanym z eksploatacją elektrowni jądrowych w Europie (6 czynnych elektrowni znajduje się w odległości około 350 km od granicy Polski).

 

ad. c) Zagrożenie pożarowe /pożary przestrzenne i blokowe/ może wystąpić głównie w zwartej zabudowie miasta. Potencjalne zagrożenie pożarowe stwarzają duże obiekty handlowe, budynki wysokie i wysokościowe zamieszkania zbiorowego oraz użyteczności publicznej.

Należy liczyć się również z zagrożeniami stwarzanymi przez zakłady, które posiadają obiekty zagrożone wybuchem lub wtórną emisją toksycznych środków przemysłowych spowodowanych uszkodzeniami rurociągów gazu, zbiorników na stacjach baz paliw, stacjach LPG i punktach dystrybucji gazów propan-butan. Potencjalne zagrożenie pożarowe stwarzają również znajdujące się w granicach miasta kompleksy leśne, parki i ogrody.

 

ad. d) Poznań posiada sporządzone przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej dla miasta Poznania Studium określające granice obszarów bezpośredniego zagrożenia powodzią. Wskazane tereny zagrożone zasięgiem wody 100 - letniej (1%) obejmują szacunkowo ponad 500 ha, co w skali miasta wynosi 2% powierzchni. Sytuację stabilizują obiekty hydrotechniczne, licznie zlokalizowane na terenie województwa wielkopolskiego. Ochronę przeciwpowodziową dla miasta Poznania stanowi również zbiornik retencyjny Jeziorsko na rzece Warcie. Jego pojemność użytkowa wynosi 172,6 mln m3, powierzchnia zalewu max. wynosi 4. 230 ha, min 1.760 ha, stała rezerwa powodziowa 40,3 mln m3. Dodatkowym zabezpieczeniem przeciwpowodziowym dla Poznania jest system polderów na odcinku Pyzdry – Konin. W budowie znajduje się zbiornik retencyjny na Prośnie Wielowieś Klasztorna, który również spełniać będzie funkcję ochrony przeciwpowodziowej dla Poznania.

 

ad. e) W transporcie samochodowym największe zagrożenie występuje na drogach, po których odbywa się transport w ruchu tranzytowym. W efekcie dużego i stale rosnącego natężenia przewozów materiałów niebezpiecznych i toksycznych, złego stanu technicznego dróg oraz niejednokrotnie fatalnego stanu technicznego taboru ciężarowego rośnie ryzyko zagrożenia. Potencjalnym niebezpieczeństwem mogą być cysterny samochodowe przewożące niebezpieczne substancje chemiczne. Na terenie miasta Poznania drogi o największym ryzyku wystąpienia zagrożenia związanego z przemieszczaniem niebezpiecznych związków to np.: ulice Warszawska, Głogowska, Obornicka, B.Krzywoustego, Gdyńska i Bukowska.

Zagrożenia w transporcie kolejowym wynikają zarówno z ruchu pasażerskiego (jednoczesny przewóz dużej ilości osób) oraz towarowego (przewóz materiałów niebezpiecznych). Przy wyznaczaniu tras, po których mogą być przewożone substancje niebezpieczne duże znaczenie ma stan techniczny torowisk, ale także omijanie aglomeracji miejskich, aby zminimalizować skutki ewentualnej awarii. Dodatkowym zagrożeniem jest szeroko rozpowszechniony przewóz materiałów ropopochodnych, który nie podlega monitorowaniu i może odbywać się nawet po torowiskach o gorszym stanie technicznym.

Największe niebezpieczeństwo związane z ruchem powietrznym powodowane jest tym, że droga podejścia do lądowania znajduje się nad Poznaniem. W razie jakiejkolwiek awarii podczas podejścia do lądowania samoloty mają bardzo małe pole manewru dla uniknięcia zderzenia z zabudowaniami miasta i okolic.